BANATSKE STUDIJE

Projekat ima za cilj da upozna savremenike sa doprinosom svih nacionalnih zajednica koje su živele na ovom prostoru, ljudi čiji su preci od močvare i nepogodnog podneblja za zajednički život stvorili veoma plodno tlo. Grad sa trojezičnim imenom Gross-Nagy-Veliki Bečkerek poseduje karakteristike “etničkih društava”, povremeno sa nametnutim etničkim rivalitetom, povremeno sa tolerancijom zbog približno jednakih odnosa tri većinske nacionalne zajednice pri kraju XIX veka. Ovde su rad i sticanje potiskivali veća nacionalna trvenja što je ostala zajednička odlika mentaliteta ovog podneblja.



Mešoviti brakovi ovde nisu bili retkost, a poznavanje više jezika se podrazumevalo. Pojedini narodni obic(aji su lagano nestajali pod uticajem gradske kulture, koja se starala da sve izjednači. Mnogonacionalna sredina Velikog Bečkereka negovala je tokom mnogih godina svoj identitet i uspela da očuva svoja nacionalna obeležja bez obzira na različit politički uticaj. U toku svog razvoja ljudi su delovali međusobno prihvatajući nova stremljenja, zahteve tehnološkog i ekonomskog razvitka, kao i nove običaje savremenog života. Pored srpske, nemacčke i mađarske nacionalne zajednice doseljavale su se i brojne druge nacionalnosti, čije sudbine i kulture su se preplitale i koje u doprinele da se razvije takmičarski duh u mnogim oblastima života. Nadmetalo se u svemu pa i u podizanju zdanja u centru grada koja i danas plene pažnju svojom lepotom.


Ovaj projekat se realizuje u saradnji sa Fondom za otvoreno društvo a bavi se upotrebom lokalne kulture i istorijskog nasleđa.

PROMOCIJA MONOGRAFIJE GRADA

Projekat "Banatske Studije" predstavlja istraživanje, sakupljanje gradje i prevodjenje istorijskih materijala radi promocije lokalne kulture i istorijskog nasledja. Dodatno, on upoznaje savremenike sa doprinosom svih nacionalnih zajednica koje su živele na ovom prostoru, ljudi čiji su preci od močvare i nepogodnog podneblja za zajednički život stvorili veoma plodno tlo, zahvaljujući grofu F. C. Mersiju. Grad sa trojezičnim imenom Gross - Nagy - Veliki Bečkerek, koje traje 600 godina, poseduje karakteristike "etničkih društava", povremeno sa nametnutim etničkim rivalitetom, povremeno sa tolerancijom zbog približno jednakih odnosa tri većinske nacionalne zajednice pri kraju XIX veka. Ovde su rad i sticanje potiskivali veća nacionalna trvenja što je ostala zajednička odlika mentaliteta ovog podneblja.
Dodatno, projekat predstavlja očuvanje od zaborava onoga što možda čini karakter ovog Regiona Banata u evropskom prostoru, spoznaje njegove istorije i njegove baštine (arhitekture jezika, etnologija) i nematerijalnih baština.
Mešoviti brakovi ovde nisu bili retkost, a poznavanje više jezika se podrazumevalo. Pojedini narodni običaji su lagano nestajali pod uticajem gradske kulture, koja se starala da sve izjednači. Mnogonacionalna sredina Velikog Bečkereka negovala je tokom mnogih godina svoj identitet i uspela da očuva svoja nacionalna obeležja bez obzira na različit politički uticaj. U toku svog razvoja ljudi su delovali međusobno tehnološkog i ekonomskog razvitka, kao i nove običaje savremenog života. Pored srpske, nemačke i mađarske nacionalne zajednice doseljavale su se i brojne druge nacionalnosti, čije su se sudbine i kulture preplitale i koje su doprinele da se razvije takmičarski duh u mnogim oblastima života. Nadmetalo se u svemu pa i u podizanju zdanja u centru grada koja i danas plene pažnju svojom lepotom.
Pošto naš grad ima veoma mali broj istorijskih monografija, štampanih davnih 1933., 1936. i 1966. godine, ne računamo veliki broj fotomonografija koje nemaju istorijsku težinu, a uporedjujući sa drugim gradovima, na primer našeg susednog grada u Banatu Temišvara, koji ima 28 istorijskih monografija, ve?inom i na nekoliko jezika, a kako se naš grad kandiduje za Evropsku prestonicu kulture, neophodno je u što skorijem periodu štampati ovakvu monografiju.
Evropski Pokret Zrenjanin od 1999. godine istražuje istoriju grada. Ovo istraživanje vrši se na tri načina:1. Istraživanje istorijskih dokumenata, 2. Prevodjenje starih monografija sa nemačkog i madjarskog jezika, 3. praćenje dogadjanja kroz lokalnu štampu počev od 1851. godine Malo je poznato da je 1807. godine grad zahvatio veliki požar koji je pokrio gotovo čitav grad i uništio sve arhive, tako da se mora posrednim putem, kroz istraživanja dešavanja u ostalim mestima u Banatu, uobličiti mozaik nedostajuće istorije grada. Takodje se prezentuju tri monografije koje do sada nisu prevodjene, Mileker, Borovski i monografija kroz štampu (Torontal).
Svi značajni dogadjaji koji su relevantni za razumevanje onoga što grad čini danas, kroz jedinstveni prikaz, odnosno pra?anje i osvetljavanje dogadjaja iz gradske administracije, prosvete, zdravstva, zanatstva, industrije, trgovine, kulturnih i sportskih zbivanja, sve do saobra?ajnih prilika (jedno od najvećih vodenih čvorišta u Evropi nalazilo se na ovim prostorima) objedinjeni su u monografiji. Ova monografija čini originalno i do sada u ovom obliku neprikazano posmatranje i predstavljanje stvari i dogadjaja koji su kroz istoriju oblikovali Grad, koji je u mnogo čemu bio jedan od vodećih gradova u različitim vremenima i raznim državama.
Pored originalnih tekstova, prevoda, izvoda iz novinskih članaka, u monografiji se nalaze i drugi detalji, u glavnom nepoznati, oko 200 biografija poznatih bečkerečana, raznih nacionalnosti koji su doprineli napretku ove sredine.
Monografija spremna za štampu obuhvata period od 600 godina, drugi deo je u fazi istraživanja i obuhvataće noviju istoriju grada Zrenjanina. Pored istraživanja istorije grada i Banata, Evropski Pokret Zrenjanin i njegov predsednik magistar Nikola Šlajh su u proteklom periodu radili na promociji kulturne baštine i kroz regionalne projekte:
- Regionalne kulturno-istorijske i turustičke inicijative koji predstavlja svojevrsan vid obuke o poznavanju istorije ovog regiona. Na seminaru su uzele učešće Zrenjaninske organizacije: Turistički savez Opštine Zrenjanin, Banja Rusanda, Turizmolozi opštine Zrenjanin, Carska Bara, od gostiju iz Srbije i Banata su bili predstavnici: banje Kanjiže, Bele Crkve, Pančeva, Užica, Kruševca, Leskovca i Zavoda za proučavanje kulturnog razvitka iz Beograda. Učesnici su doneli svoje propagandne materijale i prezentovali ih na seminaru. Iz Pančeva gosti su bili iz izdavačke kuće ŽIŽA, koja je prezentovala kulturne, istorijske i turističke mape Banata. Evropski Pokret u Srbiji, Lokalno veće Zrenjanin je partner na projektu "Razvoj kulturnog turizma u Banatu - prekogranični izazov" Interkulturalnog instituta iz Temišvara.. U okviru rumunskog projekta Kulturna mapa Banata, rumunski tim od 48 eksperata iz raznih oblasti koje su u vezi kulturnog turizma posetio je srpski deo Banata radi upoznavanja mape puta i spajanja sa rumunskom mapom puta. Eksperti su posetili Kikindu, Zrenjanin, Pančevo i Vršac. Najveći deo vremena ekipa je provela u Zrenjaninu, gde je pored obilaska grada obišla i najstarije pozorište u Srbiji, Muzej, Gradsku kuću, Savremenu galeriju i Likovnu galeriju i Kaštel Ečka.

IZVODI IZ NOVINA

Ubilačka rakija u Aracu, 7. mart 1909. - U Aracu u subotu na noć na daći, gde je bilo prisutno skoro pola sela, konstatovali su trovanje rakijom kod odprilike, 40 ljudi. Od njih je do današnjeg jutra 12 umrlo, a od prilike 20 leži teško bolesno, od toga će, po mišljenju lekara, još njih nekoliko biti žrtve alkohola. 1910 godina - Radosna senzacija se desila u velikobečkerečkoj bolnici, gde su po prvi put eksperimentisali bezbolnim serumom "Ehrlich" a sifilističari koji su na taj način lečeni, potpuno su ozdravili. Ovo je zaista senzacija jer su oni (muškarac srednjih godina i mlada 18-togodišnja devojka) prvi izlečeni sifilističari u celoj državi (Ugarskoj).
Sreda, 18.01.1854 "Kraljevi? Marko prvi put" - Romantična slika iz srpske prošlosti u tri dela od P. Stojanovića. G. Horn (Kraljević Marko) i gđa. Antoni (Marija) dali su svoje uloge za pohvalu, a isto tako i g. Kašin. G. Antoni i gđa. Beher predstavljali su srpsog seljaka Stevu i njegovu ženu Katu sa zabavnom dobroćudnošću. Oni su od publike nagrađeni čestim aplaudiranjem.
23. septembar 1854. - Sresko načelstvo u Velikom Bečkereku odlučilo je da otvori jednu školu, posebno za devojke. Škola će imati dva razreda. Radiće se pre podne od 10 do 12, a popodne od 4 do 6 časova u prostorijama gimnazije. U toj školi radiće jedan učitelj za naučne predmete i jedna učiteljica za veštine.
24. avgust 1867. - Julije Benedek Sigetin, učitelj gimnastike stavlja poštovanom građanstvu do znanja da je u Velikom Bečkereku u kući Konjevića otvorio školu gimnastike i da će redovno predavanje za učenike, kako muškog, tako i ženskog pola, otpočeti 26, avgusta i to tri puta nedeljno. Školarina iznosi 2 forinte mesečno. 14. jun 1879. - Viša gimnazija u mestu otvara i osmi razred. 1908. godina - Tečaj i završni ispit za ometene u razvoju. Filip Mihels, mlad nastavnik Instituta za slepe i gluvoneme iz Budimpešte držao je dvomesečni kurs za ometene u govoru. Kursu je prisustvovalo mnogo dece. Uspeh je bio neočekivano dobar, te roditelji nisu znali kako da se zahvale gospodinu Mihelsu.
4. februar 1854. - Organizacija Vojvodine - administrativno - sudska organizacija Srpske Vojvodine sa Tamiškim Banatom odobrena je najvišom odlukom Njegovog carskog i Kraljevskog Veličanstva od 8. juna, 26. jula i 2. oktobra 1853. godine. Ona je podeljena u pet okruga sa sedištem u Temišvaru, Lugošu, Velikom Bečkereku, Somboru i Novom Sadu.
1886. godina - Na dan 27. septembra u 5 časova popodne, bila je velika svečanost u ondašnjem regata klubu, pred mnogobrojnim uglednim gostima pušten je u Begej prvi veslački čamac. 24.09.1892. - Veslački regata klub dobija 20. septembbra 1892. godine sagrađenu kuću za smeštaj čamaca i rekvizita. Ovaj objekat se smatra za najstariji sportski objekat u širem regionu.
19.07. 1884. - Streljačko društvo održalo je gađanje od 6. - 13. jula. Pobednik i kralj strelaca postao je naš A. F. Kokić.
3. februar 1876. - Klizački sport. Na debelom ledu zamrznutog Begeja teče živahan sportski život. Na sjajnom klizalištu koje se redovno održava, veliki broj klizača dočekuje lepotice grada, kojima je klizalište mesto sastanka. I dok veštiji hrabro kližu, početnice se oslanjaju na snažne mišice muškaraca. 15.05.1858. - Rozenfeld Leopold je u Velikm Bečkereku, na Begeju, otvorio školu plivanja. Mesečne cene su: za muškarce 3 f., za žene 4 f., a za slobodne plivaće 1.30 f.

POZNATI BEČKEREČANI

Dr. Đorđe Radić (1839 - 1922), rođeni Bečkerečanin, smatra se za najvećeg poljoprivrednog strušnjaka XlX veka na Balkanu. Prvi doktor poljoprivrednih nauka u Srbiji, član Srpske akadeije nauka, kao i član stosedamnaest poljoprivrednih društava u Evropi. Osnivač mnogih poljoprivrednih škola u Srbiji i Crnoj Gori. Pokretač raznih poljoprivrednih listova i pravi prosvetiteljski radnik.
Dr. Rudolf Vegšajder (1859 - 1935), rođen i školovao se u Bečkereku i Beču. Postao je veoma poznat hemičar, profesor Univerziteta u Beču, jedan od osnivača fizičke hemije, član Austrijske Akademije nauka. Razvio je teoriju brzine hemijskih reakcija. Vilčgo Karolina (1820 - 1896), jedna je od pionira u čitavom regionu u oblasti telesnog vaspitanja ženske omladine budući da je jedna od prvih kvalifikovanih nastavnica u toj oblasti. U Bečkerekeu je zajedno sa mužem Rudolfom, učiteljem, osnovala prvi ženski vaspitni zavod, koji je punih 30 godina davao domaće i školsko obrazovanje učenicima.

U toku svoga delovanja Evropski pokret Zrenjanin je realizovao preko sto velikih projekata i akcija.
Najveći projekat je promocija upotrebe lokalne kulture i istorijskog nasleđa, projekat Banatske studije istorijska monografija grada, 600 godina njegove istorije.
Autor ove monografije je predsednik Evropskog pokreta Zrenjanin, mr NIkola Šlajh.
Da bi realizovali u potpunosti ovaj projekat, potrebna nam je podrška koja bi nam omogućila štampanje monografije.

IZVOD IZ MONOGRAFIJE GRADA ZRENJANINA